Asertywność jest umiejętnością, która umożliwia nam wyrażanie swoich poglądów, emocji i potrzeb z szacunkiem dla granic własnych i granic innych osób. Dzięki asertywności możemy budować bardziej satysfakcjonujące relacje z ludźmi, bez poczucia poświęcania się dla kogoś czy poczucia bycia wykorzystywanym w relacji.
Zachowania asertywne vs zachowania uległe, agresywne czy bierno-agresywne
Asertywne zachowania pozwalają wyrażać sprzeciw, gdy nasze granice są naruszane. Asertywność umożliwia stanowczą reakcję i ochronę własnych granic bez naruszania granic innych osób. Osoba asertywna potrafi mówić wprost o swoich potrzebach i oczekiwaniach.
Inną możliwą reakcją jest zachowanie uległe – co wiąże się z naruszeniem własnych granic. Jest poświęcaniem siebie lub poddaniem czyjejś presji. Bywa też tak, że osoby, które często wybierają taką reakcję reagują nie tylko w sytuacji jakiejś presji, ale same poświęcają swój komfort. Zdarza się, że osoba, która reaguje w sposób uległy „czyta w myślach” – przewiduje, że druga strona właśnie tego oczekuje w relacji. A następnie dostosowuje swoje zachowanie do swojego przewidywania.
Na drugim krańcu są zachowania agresywne, które wiążą się z bardzo mocną obroną swoich granic, często jest to również nieadekwatna reakcja w stosunku do danej sytuacji. Osoba reagująca w taki sposób często postrzega reakcje drugiej osoby, jako zachowanie niewłaściwe, atak na własne granice i w związku z tym reaguje agresywnie.
Zachowania bierno-agresywne – to takie zachowania, gdzie np. jedna ze stron np. po kłótni czy jakiejś konfrontacji, wyraża niezadowolenie poprzez milczenie, karze ciszą. Takie reagowanie może być związane z tłumieniem własnych trudnych emocji w stosunku do drugiej osoby.Może wynikać też z lęku przed odsłanianiem się, pokazaniem własnej wrażliwości i trudnością powiedzenia wprost o tym, co przekroczyło granice.
Asertywność jako umiejętność nabywana w czasie całego życia
Asertywność jest umiejętnością, ale to taka umiejętność, której uczymy się w procesie socjalizacji i późniejszego życia w praktyce. Pierwsze lekcje asertywności to te sytuacje, kiedy zaczynamy różnicować siebie od innych i nawiązywać pierwsze relacje. W tym procesie nauki duże znaczenie ma środowisko, w którym dorastamy. Ważne np. czy otoczenie pozwala dziecku na wyrażanie swoich uczuć, swojego zdania ubierając to zdanie w jakieś społecznie akceptowalne ramy. Bywa, że wszelkie odmowy są nadmiernie krytykowane i oceniane negatywnie. W takich warunkach trudno nauczyć się zachowań asertywnych. Bywa też, że zachowania agresywne nie są stopowane – dziecko uczy się, że jest to skuteczny sposób stawiania granic. Asertywności możemy uczyć się w różnych sytuacjach, w których uczestniczymy w życiu. Niezbędna do tej nauki jest wiedza o sobie, własnych potrzebach i granicach.
Asertywność to nie tylko sztuka odmawiania
Spotkałam się kiedyś z przedstawieniem asertywności jako sztuki wyrażania sprzeciwu. Od strony komunikacji w jaki sposób sformułować odmowę, aby była to odmowa asertywna, a nie agresywna. I aby nie było w tej odmowie nadmiernego tłumaczenia się. I ok. odmawianie jest to ważna część reagowania w sposób asertywny. Tylko, że sama reakcja, sposób odmowy jest tylko pewnym elementem. Kolejnym jest umiejętność wyrażania własnych emocji, opinii oraz reagowania na opinie czy krytykę ze strony innych. Ale nie chodzi o wyuczoną reakcję, nauczenie się słów czy zdań na pamięć.
Asertywność można by porównać do dobrze działających świateł drogowych. Nie wystarczy, że zapala się światło czerwone. I nie chodzi też o to, aby światło czerwone zapalało się cały czas. Żeby bezpiecznie poruszać się po drodze, poza światłem czerwonym, potrzebujemy też światła zielonego i żółtego. Podobnie jest z asertywnością – potrzebujemy potrafić technicznie sformułować odmowę, ale wtedy kiedy czujemy, że chcemy odmówić. Aby to wiedzieć potrzebujemy najpierw poczuć, że nasze granice są przekraczane. Potrzebujemy poczuć, że na coś nie mamy ochoty czy też wiedzieć, że coś nie jest dla nas dobre. Samo odmawianie i sposób zbudowania zdania to jedno, a dawanie sobie prawa do ochrony siebie, posiadania i ochrony własnych granic to zupełnie inna sprawa. U podstaw zachowań asertywnych leży poczucie własnej wartości, świadomość siebie, własnych potrzeb, opinii, poglądów. Poczucie, że można skutecznie bronić własnych granic w sposób stanowczy, ale nieagresywny. Świadomość, że można bronić swoich granic pozostając jednocześnie otwartym na komunikację.
Szkolenie z asertywności czy psychoterapia
Asertywność to ważna umiejętność, która pomaga budować i utrzymywać zdrowe relacje z innymi oraz wieść satysfakcjonujące życie prywatne i zawodowe. Obecnie wiedzę właściwie na każdy temat możemy zdobyć uczestnicząc w szkoleniach czy sięgając do literatury. Jednak czasem pomimo teoretycznej wiedzy trudno stawiać zdrowe granice. Bywa, że trudności związane z niską asertywnością przyczyniają się do doświadczania lęku w kontaktach z ludźmi i wycofywania z życia społecznego. Czasem asertywne zachowania powodują np. doświadczanie lęku przed odrzuceniem czy nadmiarowe poczucie winy. W takich sytuacjach warto popracować nad tym tematem w gabinecie psychoterapeuty.
Anna Bus – psycholog w Warszawie, psychoterapeutka psychodietetyk i certyfikowany psychoterapeutka uzależnień (pracuje korzystając z terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach, podejścia ericksonowskiego, terapii EMDR). Pracuję z osobami dorosłymi i młodzieżą. Przyjmuję w gabinecie w Warszawie (Warszawa Mokotów, ul. Puławska 28/28; oraz Warszawa Śródmieście ul. Gałczyńskiego 3/4, a także prowadzę psychoterapię on-line. Zadzwoń już dziś, tel. 500 608 183 i umów się na konsultację psychologiczną.
