Drżenie mięśni, szybsze i mocniejsze bicie serca, szybszy oddech i uczucie braku tchu, zwiększone wydzielanie potu, dolegliwości trawienne. To objawy doświadczania lęku.
Lęk i strach
Lęk i strach to pojęcia, których często w codziennych rozmowach używamy zamiennie, wiążą się z doświadczaniem podobnych objawów, reakcji w ciele, podobnym działaniem układu współczulnego, odpowiedzialnego za reakcję „walcz lub uciekaj”. W literaturze czasem spotykamy rozróżnienie na lęk i strach. Strach odnosi się do reakcji na niebezpieczeństwo, konkretne zagrożenie. Lęk natomiast odnosi się do wyobrażonego lub przewidywanego zagrożenia. Pojęcie lęk używane bywa zarówno do emocji jak i zaburzenia. Tutaj będę pisać na temat lęku jako emocji oraz lęku jako zaburzeniu lękowym.
Źródła lęku – skąd pochodzi lęk?
Źródłem niepokoju czy lęku mogą być zagrażające, stresujące, sytuacje, w których uruchamia się reakcja „walcz lub uciekaj”. To pierwotna reakcja naszego organizmu.
Bywa jednak, że sytuacje generujące lęk trwają przez długi czas. Bywa, że duża liczba sytuacji przekraczających możliwość radzenia sobie, przytrafia się we wczesnych etapach życia. Dziecko jest zupełnie bezbronne i zależne od rodziców, nie potrafi radzić sobie z rzeczywistością i własnym napięciem. W relacji z wystarczająco dobrym opiekunem może nauczyć się radzenia z własnym lękiem.
Dorośli, którzy nie doświadczyli wystarczająco dobrej opieki w dzieciństwie mogą mieć mniejsze umiejętności radzenia sobie w sytuacjach stresowych i większą skłonność do reagowania lękiem. Mogą też reagować w nadmiernie unikowy sposób, częściej czuć się zagrożone w relacjach – wykształcić unikowy styl przywiązania. Reagowanie lękiem może stać się pewnego rodzaju nawykiem. Źródłem lęku mogą być relacje z ludźmi.
Źródłem lęku może być także ciało i wszystko co z nim związane, jego wygląd, oznaki przemijania, świadomość śmiertelności czy choroby somatyczne. Niepokój może być także komponentem chorób somatycznych. Może tak się dziać np. w przypadku zaburzeń hormonalnych, nadciśnienia, zaburzeń kardiologicznych.
Różne oblicza lęku
Lęk może towarzyszyć wielu codziennym sytuacjom. Samo odczuwanie lęku nie jest niczym nadzwyczajnym czy złym. Lekkie napięcie pomaga w wypełnianiu codziennych obowiązków, dodaje motywacji do działania. Gdy niepokój bywa zbyt silny może znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie. Kiedy reakcje lękowe są zbyt częste, silne, utrwalone i pojawiają się w odniesieniu do nierealnego zagrożenia można mówić o zaburzeniach lękowych.
Jak rozpoznać czy mamy do czynienia z zaburzeniem lękowym?
Według DSM-5 czyli piątej edycji Diagnostycznego i Statystycznego Podręcznika Zaburzeń Psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego mamy do czynienia z zaburzeniem lękowym gdy:
- Lęk jest nieadekwatny, zbyt duży w stosunku do faktycznego zagrożenia
- Osoba doświadcza lęku przez kilka tygodni/ miesięcy np. lęk w przypadku diagnozy lęku uogólnionego występuje przez co najmniej 6 miesięcy
- Lęk jest na tyle silny, że wytrąca z równowagi
- Doświadczanie lęku utrudnia lub uniemożliwia codzienne funkcjonowanie
Leczenie zaburzeń lękowych
Skutecznym sposobem leczenia zaburzeń lękowych jest psychoterapia. Celem jest zwiększenie świadomości i zmiana sposobu reagowania. Warto także poznać techniki relaksacyjne, oddechowe. Wypracować sposoby redukcji napięcia. Dodatkowo proponuje się także farmakoterapię – zastosowanie leków o działaniu przeciwlękowym i przeciwdepresyjnym.
Doświadczanie nadmiernego lęku – cele terapii
Czasem osoby przychodzą do terapeuty z nadzieją wykasowania nieprzyjemnego uczucia. Oczywiście taki cel byłby sprzeczny z dobrem pacjenta. Lęk bywa pożyteczny, chroni przed niebezpieczeństwem, pomaga nam przetrwać, pozwala znaleźć energię do podejmowania wyzwań i realizowania celów. Kiedy lęk jest zbyt silny utrudnia efektywne funkcjonowanie w życiu zawodowym i prywatnym.
Celem terapii natomiast może być poznanie własnych lęków, zmierzenie się z nimi, poznanie sposobów obniżania napięcia, nauczenie się akceptowania własnych emocji, reagowania w sposób bardziej adekwatny do sytuacji.
Jeśli doświadczasz nieracjonalnego lęku, zmagasz się z zaburzeniami lękowymi, potrzebujesz przyjrzeć się swoim lękom i znaleźć sposoby radzenia sobie z nimi zapraszam do kontaktu.
Anna Bus – psycholog, psychoterapeutka, psychodietetyk i certyfikowany psychoterapeutka uzależnień w Warszawie. Pracuję z osobami dorosłymi i młodzieżą. Przyjmuję w gabinecie w Warszawie (Warszawa Mokotów, ul. Puławska 28/28; oraz Warszawa Śródmieście ul. Gałczyńskiego 3/4, a także prowadzę psychoterapię on-line. Zadzwoń już dziś, tel. 500 608 183 i umów się na konsultację psychologiczną.
