We współczesnej rzeczywistości, która funduje sporo napięć: covid 19, konflikty zbrojne, niepewność ekonomiczna, trudności w relacjach bardzo ważna jest umiejętność przystosowania się do niesprzyjających warunków życiowych, radzenia sobie z przeciwnościami i rozwiązywania problemów. W psychologii mówi się o rezyliencji jako takiej właściwości osoby, która decyduje o tym, jak reagujemy na stres, kryzysy i zmiany.
Spis treści
Czym jest rezyliencja?
Najprościej można określić rezyliencję jako odporność psychiczną, prężność, zdolność osoby do adaptacji w obliczu stresu, traumy i przeciwności losu. Różne koncepcje prezentują rezyliencję nie jako pojedynczą cechę, a złożony proces obejmujący interakcję czynników biologicznych, psychicznych i środowiskowych.
W psychologii rezyliencja może być ujmowana jako względnie trwała cecha osoby – odporność psychiczna. Ale może być także ujmowana jako proces adaptacji, który zmienia się w czasie i zależy także od kontekstu uwzględnia czynniki ryzyka np. sytuacje stresowe, konflikty rodzinne, niski status socjoekonomiczny i czynniki chroniące np. relacje społeczne, status socjoekonomiczny, indywidualne cechy osoby, marzenia, poczucie sprawczości, zasoby poznawcze, wysokie poczucie wartości).
Co ważne – coś, co może być czynnikiem ryzyka w danym czasie w innych okolicznościach może stać się czynnikiem chroniącym.
Nina Ogińska-Bulik pisze o prężności jako zdolności jednostki do oderwania się od przykrych wydarzeń życiowych. Cecha ta sprzyja wytrwałości, elastycznemu przystosowaniu się do okoliczności życiowych oraz zwiększa prawdopodobieństwo podjęcia adekwatnych wysiłków w celu przezwyciężenie trudności.
Zdaniem Ruttera, to z czym poradziliśmy sobie wcześniej i strategie zaradcze, jakie wypracowaliśmy do uporania się z przeszłymi przeciwnościami są zasobem potrzebnym do sprostania wymogom aktualnej sytuacji. Rutter sugeruje także, że osoby rezylientne cechują się mniejszym korzystaniem ze strategii unikania, dążą do zarządzania swoimi zasobami i sytuacją w taki sposób, aby rozwiązać problem. (za M. Rutkowska)
Ciekawostka – badania nad rezyliencją
Nina Ogińska-Bulik wspólnie z Zygfrydem Juczyńskim opracowała skalę do pomiaru prężności. Wyszczególnione zostało pięć wymiarów: wytrwałość i determinacja w działaniu, otwartość na nowe doświadczenia i poczucie humoru, kompetencje osobiste do radzenia sobie i tolerancja negatywnych emocji, traktowanie życia jako wyzwania i tolerancja niepowodzeń oraz optymistyczne nastawienie i zdolność mobilizowania sił w ciężkich sytuacjach.
Na podstawie badań przeprowadzanych przez Ogińską-Bulik i Juczyńskiego, można stwierdzić, że prężność pełni istotną rolę w radzeniu sobie z traumatycznymi zdarzeniami takimi jak: choroba nowotworowa, przeżywanie żałoby, powrót do zdrowia po zabiegach kardiochirurgicznych. Co interesujące, w każdym z badanych przypadków, inny wymiar prężności pełnił wiodącą rolę. Pokazuje to, że kształtowanie rezyliencji na jej wielu wymiarach może pomóc nam w skutecznym radzeniu sobie z różnymi przeciwnościami. (za M. Rutkowska)
Rezyliencja a psychoterapia
Psychoterapia odgrywa ważną rolę w budowaniu rezyliencji. Wbrew mitom, nie jest ona przeznaczona wyłącznie dla osób w kryzysie – to także skuteczne narzędzie rozwoju osobistego.
W trakcie terapii można:
- zrozumieć własne emocje, potrzeby, przekonania i sposoby reagowania,
- nauczyć się zdrowych strategii radzenia sobie ze stresem,
- poprawić umiejętność samoregulacji,
- wzmocnić poczucie sprawczości,
- wzmocnić poczucie wartości, poznać swoje zasoby,
- opracować trudne doświadczenia z przeszłości,
- poprawić zdolność budowania relacji
Psychoterapia jest pomocna w rozwoju rezyliencji, ale jest także możliwe jej rozwijanie poza gabinetem. Ważna jest nauka samoregulacji i dbanie o równowagę. Dieta, emocje, relacje z ludźmi, umiejętność odpoczywania maja znaczenie. (zob. HALT). Podejmowanie się nowych wyzwań i budowanie własnych umiejętności w różnych obszarach będzie czynnikiem wspierającym odporność.
Jeśli czujesz, że stres przekracza możliwości radzenia sobie, doświadczasz trudności w codziennej samoregulacji, trudno Ci wrócić do równowagi po trudnych wydarzeniach, masz problemy w relacjach, towarzyszy ci obniżony nastrój lub lęk, być może warto rozważyć wsparcie specjalisty. Psychoterapia może pomóc nie tylko przetrwać trudny czas, ale także odnaleźć zasoby i poprawić jakość życia.
Anna Bus – psycholog w Warszawie, psychoterapeutka, terapeutka EMDR, psychodietetyk i certyfikowana psychoterapeutka uzależnień. Pracuję z osobami dorosłymi i młodzieżą. Zadzwoń już dziś, tel. 500 608 183 i umów się na konsultację.
Zapraszam do gabinetów psychologicznych w Warszawie:
- Gabinet Warszawa Mokotów: ul. Puławska 28/28 (15 minut od metra Pole Mokotowskie)
- Gabinet Warszawa Śródmieście: ul. Gałczyńskiego 3/4 (7 minut od metra Nowy Świat)
