Żałoba jest reakcją na stratę. Najczęściej mówimy o żałobie w przypadku śmierci, ale żałoba pojawia się także w wielu innych życiowych sytuacjach.
Żałoba – pięć faz
Najbardziej znany model wyróżnia pięć etapów związanych z przezywaniem żałoby.
Fazy żałoby: Zaprzeczenie
Po otrzymaniu wiadomości o stracie często pojawia się poczucie nierealności. Zaprzeczenie chroni przed nadmiarem bólu w pierwszych momentach. Osoba w tej fazie może odczuwać odrętwienie, mechanicznie wykonywać codzienne czynności albo mieć trudność z uwierzeniem, że wydarzenie jest faktem.
Fazy żałoby: Złość/ gniew
Gdy rzeczywistość zaczyna docierać do świadomości, pojawia się złość. Może być skierowana do innych osób: lekarzy, rodziny, losu, do siebie, a czasem także do osoby zmarłej. Gniew bywa trudny do zaakceptowania, bo wiele osób uważa, że nie wypada się złościć w żałobie. Szczególnie na osobę, która nie żyje.
Fazy żałoby: Targowanie się
To etap myśli typu „gdyby tylko…”. Osoba w żałobie może próbować w wyobraźni cofnąć czas. Mogą towarzyszyć temu poczucie winy i rozpamiętywanie wydarzeń sprzed śmierci bliskiego.
Fazy żałoby: Smutek
Kiedy targowanie się nie przynosi efektu, pojawia się smutek, tęsknota, poczucie pustki. Mogą pojawiać się uczucia i stany podobne jak w przebiegu depresji: brak energii, problemy ze snem, brak apetytu, wycofanie z kontaktów społecznych, brak możliwości odczuwania radości. Ten etap jest naturalnym elementem żałoby.
Fazy żałoby: Akceptacja
Akceptacja oznacza, że uczymy się żyć z rzeczywistością. Wracają zainteresowania, siły i relacje, Wspomnienia przynoszą nie tylko ból, ale też wdzięczność.
Czy fazy żałoby następują po sobie?
Etapy żałoby nie mają ustalonej kolejności. Możesz przeżywać kilka z nich naraz, wracać do wcześniejszych albo nie doświadczyć któregoś w ogóle. Model nie jest sztywną instrukcją, a jedynie opisem typowych reakcji. Współcześni badacze zwracają uwagę, że żałoba przypomina bardziej falę niż drabinę: bywają dni lepsze, po których niespodziewanie wracają silne emocje.
Ile trwa żałoba?
Nie ma ustalonego czasu trwania żałoby. U większości osób najintensywniejsze objawy słabną w ciągu kilku miesięcy do roku, ale w niektórych sytuacjach proces ponownego układania własnego życia może być dłuższy. Czas może zależeć od charakteru relacji, okoliczności śmierci (nagła lub po chorobie), wsparcia otoczenia czy wcześniejszych doświadczeń.
Jak radzić sobie z żałobą?
Nie ma jednego właściwego sposobu przezywania żałoby.
Warto pozwolić sobie na czucie emocji, które się pojawiają. Tłumienie może odsuwać w czasie. Czasem pomocna może być rozmowa, uporządkowanie przeżyć. Warto zadbać o podstawowe sprawy, związane z codziennym funkcjonowaniem. Zob. HALT. Pomocne mogą być także własne rytuały np. zapalenie świecy, listy, uczestniczenie w ceremonii pogrzebu.
Jak wspierać osobę w żałobie?
Najważniejsze jest bycie obecnym i uważność, możliwość wysłuchania, bez pocieszania. Warto też zaproponować konkretną pomoc, na przykład zakupy, pomoc w formalnościach.
Kiedy żałoba wymaga pomocy specjalisty?
Żałoba jest naturalnym procesem, ale czasem potrzebne jest wsparcie psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry. Warto je rozważyć, gdy:
- objawy nie słabną przez wiele miesięcy i utrudniają codzienne funkcjonowanie,
- pojawia się poczucie beznadziei, bezwartościowości lub myśli samobójcze,
- osoba nadużywa alkoholu, leków lub innych substancji,
zdjęcie: pixaby.com
Autor Anna Bus – psycholog, psychoterapeutka, terapeutka uzależnień
